Ustawa o ochronie przeciwpożarowej: Kluczowe zmiany i zasady na rok 2026

Ochrona przeciwpożarowa to jeden z filarów bezpieczeństwa każdego budynku – zarówno mieszkalnego, użyteczności publicznej, jak i przemysłowego. Przepisy regulujące ten obszar są stale aktualizowane w odpowiedzi na nowe zagrożenia, zmieniające się technologie budowlane oraz wytyczne unijne. Rok 2026 przynosi kolejne istotne modyfikacje, które właściciele nieruchomości, zarządcy obiektów i pracodawcy muszą uwzględnić w swojej codziennej działalności.

Wprowadzenie do ustawy o ochronie przeciwpożarowej

Podstawowym aktem prawnym regulującym tę materię jest ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2057 ze zm.). Określa ona zasady organizacji ochrony przeciwpożarowej w Polsce, obowiązki właścicieli i zarządców obiektów, kompetencje Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz zasady finansowania ochrony przeciwpożarowej.

Ustawa jest uzupełniana przez szereg aktów wykonawczych, z których najważniejsze to:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów – określa szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia obiektów, prowadzenia dokumentacji i organizacji ewakuacji;
• Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów – reguluje ochronę PPOŻ terenów leśnych;
• Rozporządzenie dotyczące przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych – precyzuje wymagania techniczne dotyczące dostępu do wody i dróg pożarowych.

Cały system jest spójny z dyrektywami Unii Europejskiej dotyczącymi bezpieczeństwa budynków i wymogami norm EN w zakresie systemów sygnalizacji pożarowej, gaśnic i stałych urządzeń gaśniczych.

Kluczowe zmiany wprowadzone przez nową ustawę

Nowelizacje przepisów obowiązujące od 2025 r. i wchodzące w życie w 2026 r. skupiają się na kilku obszarach priorytetowych:

1. Cyfryzacja dokumentacji przeciwpożarowej

Jedną z największych zmian jest obowiązek prowadzenia i przechowywania Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP) w formie elektronicznej oraz jej rejestracji w systemie teleinformatycznym PSP. Dotychczas wystarczyła forma papierowa. Od 2026 r. właściciele i zarządcy obiektów kategorii ZL I, ZL II, PM (o powierzchni strefy pożarowej powyżej 1 000 m²) oraz IN są zobowiązani do złożenia IBP do właściwego komendanta powiatowego PSP przez dedykowany portal e-PSP.

2. Rozszerzone wymagania dla obiektów magazynowych wysokiego składowania

W odpowiedzi na serię pożarów magazynów i hal logistycznych zaostrzono wymagania dla obiektów PM z wysokim składowaniem (powyżej 7 m). Wprowadzono obowiązkowe stałe urządzenia tryskaczowe (SUG) dla hal magazynowych o powierzchni strefy pożarowej powyżej 2 000 m², a nie jak dotychczas – 5 000 m². Jednocześnie skrócono czas na dostosowanie istniejących obiektów do nowych wymogów.

3. Nowe przepisy dla instalacji fotowoltaicznych

Dynamiczny rozwój OZE doprowadził do objęcia instalacji PV szczegółowymi przepisami PPOŻ. Od 2026 r. instalacje fotowoltaiczne o mocy powyżej 6,5 kWp montowane na budynkach użyteczności publicznej i produkcyjnych wymagają zastosowania wyłączników pożarowych głównych obwodów DC oraz oznakowania tras kablowych DC. Przepisy określają też minimalne odległości między modułami PV a urządzeniami wentylacyjnymi i systemami oddymiania.

4. Aktualizacja wymagań dla dróg pożarowych

Znowelizowane przepisy precyzują wymagania dotyczące utrzymania drożności dróg pożarowych – właściciele obiektów są zobowiązani do ich oznakowania (nowa norma PN-EN 17210) oraz zapewnienia możliwości dojazdu o każdej porze roku i doby, bez konieczności uprzedniego powiadamiania zarządcy.

Obowiązki właścicieli budynków i zarządców

Art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej nakłada na właścicieli, zarządców i użytkowników budynków szeroki katalog obowiązków. W świetle zmian na rok 2026 obejmują one:

• Opracowanie lub aktualizacja Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego – wymagana dla obiektów spełniających progi kubatury, powierzchni lub liczby użytkowników; aktualizacja co najmniej raz na 2 lata lub po każdej istotnej zmianie w obiekcie.
• Zapewnienie sprawności systemów i urządzeń PPOŻ – gaśnic, hydrantów, systemów sygnalizacji pożarowej (SSP), dźwiękowych systemów ostrzegawczych (DSO), stałych urządzeń gaśniczych oraz klap dymowych i urządzeń do oddymiania.
• Wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za ochronę przeciwpożarową – właściciel lub zarządca może pełnić tę funkcję osobiście albo powierzyć ją pracownikowi posiadającemu odpowiednie wykształcenie i kwalifikacje.
• Przeprowadzanie próbnych ewakuacji – obowiązek co najmniej raz na rok (w budynkach ZL II – dwa razy w roku) z dokumentowaniem przebiegu i wniosków.
• Oznakowanie dróg ewakuacyjnych – zgodne z normą PN-EN ISO 7010, ze znakami fotoluminescencyjnymi lub podświetlanymi zapewniającymi widoczność przy zaniku zasilania.
• Utrzymanie drożności dróg pożarowych i dostępu do hydrantów zewnętrznych – zakaz parkowania, składowania materiałów i zastawiania dostępu.

Dla obiektów kategorii PM (produkcyjno-magazynowych) dochodzi obowiązek prowadzenia rejestru materiałów niebezpiecznych pożarowo oraz corocznego przekazywania danych o ich ilości do właściwego komendanta PSP.

Nowe zasady dotyczące szkoleń i certyfikacji

Zmiany w przepisach istotnie modyfikują wymagania dotyczące szkoleń i certyfikatów osób związanych z ochroną przeciwpożarową.

Szkolenia dla pracowników

Każdy pracodawca ma obowiązek przeszkolenia pracowników z zakresu ochrony przeciwpożarowej w ramach szkolenia wstępnego BHP (instruktaż ogólny) oraz cyklicznych szkoleń stanowiskowych. Nowe przepisy precyzują, że szkolenie musi obejmować:

• zasady postępowania na wypadek pożaru i sposób alarmowania PSP,
• praktyczne ćwiczenia z obsługi podręcznego sprzętu gaśniczego (gaśnice, koc gaśniczy),
• znajomość dróg ewakuacyjnych i miejsc zbiórek,
• zasady postępowania z materiałami niebezpiecznymi pożarowo (jeśli dotyczy).

Certyfikacja instalatorów i serwisantów

Od 2026 r. montaż, uruchamianie i serwisowanie systemów SSP, DSO, SUG oraz instalacji hydrantowych wymagają certyfikatu wydanego przez akredytowaną jednostkę certyfikującą. Dotychczasowe uprawnienia budowlane nie są wystarczające do samodzielnego odbioru systemów PPOŻ – konieczne jest uzupełnienie kwalifikacji lub współpraca z certyfikowanym specjalistą. Rejestr certyfikowanych instalatorów jest prowadzony przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej (CNBOP-PIB).

Kwalifikacje inspektorów ochrony przeciwpożarowej

Osoby pełniące funkcję inspektora ochrony przeciwpożarowej w dużych obiektach (ZL I, ZL II oraz PM o pow. strefy powyżej 5 000 m²) muszą posiadać ukończony kurs inspektora ochrony przeciwpożarowej akredytowany przez Komendanta Głównego PSP lub dyplom uczelni wyższej na kierunku inżynieria bezpieczeństwa pożarowego.

Wymogi dotyczące sprzętu przeciwpożarowego

Rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków szczegółowo określa rodzaje i parametry wymaganego wyposażenia. W 2026 r. obowiązują następujące zasady:

Gaśnice

Gaśnice muszą posiadać oznakowanie CE i aktualne przeglądy techniczne (co 12 miesięcy lub według wskazań producenta). Wymagana masa środka gaśniczego na 1 gaśnicę i zasady rozmieszczenia nie uległy zmianie (1 jednostka gaśnicza na każde 100 m² powierzchni), jednak nowe przepisy precyzują, że w pomieszczeniach z instalacją PV dopuszcza się wyłącznie gaśnice śniegowe lub proszkowe odpowiednie dla instalacji elektrycznych pod napięciem.

Hydranty wewnętrzne i instalacje wodociągowe PPOŻ

W budynkach wymagających hydrantów wewnętrznych (ZL I, ZL II powyżej 2 kondygnacji; PM o pow. strefy powyżej 1 000 m²) obowiązuje coroczny przegląd instalacji hydrantowej przeprowadzany przez uprawnioną firmę oraz próba ciśnieniowa raz na 5 lat. Wyniki muszą być udokumentowane i przechowywane w obiekcie.

Systemy sygnalizacji pożarowej (SSP) i oddymiania

SSP obowiązuje w coraz szerszym katalogu obiektów. Nowelizacja objęła nim budynki zamieszkania zbiorowego (hotele, pensjonaty, akademiki) o powyżej 50 miejscach noclegowych oraz budynki biurowe wysokościowe. Systemy oddymiania klatek schodowych i korytarzy ewakuacyjnych muszą spełniać wymogi normy PN-EN 12101 i być poddawane przeglądom co 6 miesięcy.

Rola straży pożarnej w egzekwowaniu przepisów

Państwowa Straż Pożarna pełni kluczową rolę zarówno w prewencji, jak i w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów PPOŻ. Kompetencje PSP obejmują:

• Kontrole prewencyjne – przeprowadzane z urzędu lub na wniosek; komendanci powiatowi/miejscy PSP mają prawo wstępu do obiektów w celu sprawdzenia zgodności z przepisami; właściciel obiektu ma obowiązek udostępnić dokumentację PPOŻ na żądanie kontrolującego.
• Czynności kontrolno-rozpoznawcze – obejmują ocenę stanu technicznego zabezpieczeń, sprawdzenie dokumentacji, przeprowadzenie próbnego uruchomienia systemów PPOŻ.
• Decyzje nakazowe – w razie stwierdzenia nieprawidłowości komendant PSP może wydać decyzję nakazującą ich usunięcie w określonym terminie lub – w przypadku bezpośredniego zagrożenia – decyzję o wyłączeniu obiektu z użytkowania.
• Opiniowanie projektów budowlanych – PSP wydaje opinie do projektów w zakresie wymagań PPOŻ; pozytywna opinia jest warunkiem uzyskania pozwolenia na użytkowanie.
• Koordynacja działań ratowniczo-gaśniczych – w przypadku pożaru dowódca akcji ma prawo wydawać polecenia właścicielom i użytkownikom obiektów, w tym nakazać ewakuację lub udostępnienie zasobów.

Od 2025 r. PSP dysponuje narzędziem elektronicznej ewidencji kontroli, umożliwiającym właścicielom obiektów wgląd w historię kontroli i status realizacji decyzji przez portal e-PSP.

Kary za naruszenie przepisów ustawy

Przepisy o ochronie przeciwpożarowej przewidują trzy tryby odpowiedzialności za naruszenia:

Odpowiedzialność administracyjna

Komendant PSP może nałożyć karę pieniężną od 1 000 do 50 000 zł w drodze decyzji administracyjnej za niewykonanie decyzji nakazowej w terminie lub za wielokrotne naruszanie tych samych przepisów. Przy ustalaniu wysokości kary uwzględnia się skalę naruszenia, zagrożenie dla ludzi i mienia oraz dotychczasowe zachowanie sprawcy.

Odpowiedzialność wykroczeniowa

Art. 82 Kodeksu wykroczeń przewiduje karę aresztu, nagany lub grzywny do 5 000 zł za nieostrożne obchodzenie się z ogniem lub materiałami łatwopalnymi. Wykroczenia rozpatruje sąd rejonowy lub – w trybie przyspieszonym – kara nakładana jest przez uprawniony organ (Policja, PSP).

Odpowiedzialność karna

Najpoważniejsze konsekwencje grożą za sprowadzenie pożaru lub katastrofy zagrażającej mieniu lub życiu. Art. 163 Kodeksu karnego przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat, a w przypadku śmierci ludzi – nawet od 2 do 12 lat. Pracodawca, który wskutek rażącego zaniedbania dopuścił do wypadku na tle PPOŻ, może odpowiadać z art. 220 KK (narażenie pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia).

Odpowiedzialność cywilna

Niezależnie od sankcji administracyjnych i karnych właściciel lub zarządca odpowiada cywilnie za szkody wyrządzone pożarem powstałym wskutek niezachowania wymagań PPOŻ. Odszkodowanie może objąć straty majątkowe, koszty leczenia poszkodowanych, rentę za trwały uszczerbek na zdrowiu, a w najcięższych przypadkach – zadośćuczynienie na rzecz rodzin ofiar śmiertelnych.

Podsumowanie – jak przygotować się na zmiany w 2026 roku?

Zmiany w przepisach o ochronie przeciwpożarowej obowiązujące w 2026 r. dotyczą każdego właściciela i zarządcy obiektu budowlanego. Kluczowe działania, które należy podjąć jak najszybciej:

1. Zweryfikuj i zaktualizuj Instrukcję Bezpieczeństwa Pożarowego – upewnij się, że jest aktualna i dostosowana do nowych wymogów cyfrowej rejestracji.
2. Sprawdź stan techniczny wszystkich urządzeń i systemów PPOŻ – gaśnic, hydrantów, SSP, DSO, SUG, klap dymowych. Przeprowadź przeglądy przed terminem kontroli PSP.
3. Zaplanuj próbną ewakuację – dla obiektów ZL II minimum dwa razy w roku, dla pozostałych – raz.
4. Zweryfikuj kwalifikacje osoby odpowiedzialnej za PPOŻ – upewnij się, że spełnia nowe wymagania certyfikacyjne.
5. Dostosuj dokumentację dla instalacji PV – jeśli masz panele fotowoltaiczne, sprawdź zgodność z nowymi wymogami.

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, lub chcesz mieć pewność, że Twój obiekt spełnia wszystkie wymagania – skontaktuj się z EHS Consulting. Przeprowadzamy audyty PPOŻ, pomagamy opracować i wdrożyć Instrukcje Bezpieczeństwa Pożarowego, organizujemy szkolenia i próbne ewakuacje oraz wspieramy w kontaktach z Państwową Strażą Pożarną.