Stres w pracy – jak zapobiegać?
Rośnie odsetek pracowników odczuwających stres w miejscu pracy. W raporcie „Bezpieczeństwo Pracy w Polsce 2021” możemy przeczytać, że 1/3 pracowników biorących udział w badaniu wskazała stres jako jeden z 5 najistotniejszych czynników oddziałujących na ich pracę.
Statystyki dotyczące stresu
W badaniach międzynarodowych wykazano, że stres znalazł się w czołówce wyzwań z jakimi musieli w minionym roku mierzyć się pracownicy na kontynencie europejskim. Za największe wyzwania w pracy uznano: zachowanie zdrowia (22% ankietowanych), zarządzanie stresem (15%), równowaga między potrzebami zawodowymi i rodzinnymi (12%).
Kompleksowe badanie stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań (EZOP II) przeprowadzone w latach 2018 – 2021 wykazało, że co czwarty dorosły Polak (26,46%) cierpi na przynajmniej jedno zaburzenie psychiczne w ciągu swojego życia. Dane firmy Medicover pokazują, że w 2020 roku w placówkach Medicover udzielono o 55% więcej konsultacji z psychologami i psychiatrami, głównie z powodu zaburzeń lękowych i depresji.
Co dziesiąty dzień nieobecności w pracy ze zwolnieniem L4 w roku 2020 w Polsce wynikał z zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania osób pracujących. Łącznie było to 27 665 400 dni absencji chorobowej. Z tej przyczyny wystawiono 1 455 800 zaświadczeń lekarskich. Czas na który je wystawiono był dłuższy od średniej długości ogółu wystawionych zaświadczeń (odpowiednio 19 i 12,36 dni).
Choroby spowodowane stresem
Jednostki chorobowe:
- reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne – 9 767 500 dni
- epizod depresyjny – 5 197 200 dni
- inne zaburzenia lękowe – 4 910 700 dni
- zaburzenie depresyjne nawracające – 2 606 700 dni
Najwięcej nieprzepracowanych dni z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania odnotowano w grupie wiekowej 30-39 lat (8 080 500 dni). Od lat obserwowany jest trend wzrostowy absencji chorobowej z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania.2 W roku 2020 z tego powodu pracownicy korzystali ze zwolnień lekarskich o 7 461 500 dni więcej, niż w roku 2019.
Skutki stresu dla pracownika
Na poziomie:
fizjologicznym – przyspieszony oddech, zwiększona częstotliwość bicia serca oraz wydzielania hormonów, bezsenność, utrata lub wzmożony apetyt,
poznawczym – trudności z koncentracją oraz zdolnością podejmowania decyzji, skłonność do pomyłek i błędów,
emocjonalnym – niecierpliwość, lęk, gniew,
behawioralnym – agresja, uzależnienia, konflikty, niechęć do pracy, lekceważenie dokonanych ustaleń i przepisów, apatia lub nadpobudliwość,
wypalenie zawodowe.
Pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego, obniżenie dochodów na skutek częstszego korzystania ze zwolnień lekarskich, przymusowych urlopów lub porzucenia pracy.
Skutki stresu dla organizacji:
- większa wypadkowość,
- straty ekonomiczne (spadek jakości i wydajności pracy, zwiększona absencja i rotacja pracowników),
- pogorszenie wizerunku firmy, terminowości wykonywania zadań,
- utrudnienia w przeprowadzeniu zmian w firmie.
Przyczyny stresu w pracy
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje, że ryzyko dla zdrowia psychicznego w miejscu pracy wynika przede wszystkim z tzw. czynników psychospołecznych związanych z treścią pracy, organizacją czasu pracy oraz warunkami zatrudnienia. Do najczęściej wymienianych czynników należą:
- nadmierne obciążenie pracą lub zbyt wysokie tempo jej wykonywania, przy niedostatecznej liczbie pracowników,
- niejasny zakres obowiązków i odpowiedzialności,
- brak realnego wpływu na sposób organizacji własnej pracy,
- długi, nieregularny lub niedopasowany do potrzeb pracownika czas pracy,
- niebezpieczne lub niekomfortowe warunki fizyczne pracy,
- ograniczone wsparcie ze strony przełożonych i współpracowników,
- niepewność zatrudnienia oraz nieadekwatne wynagrodzenie,
- mobbing, przemoc lub dyskryminacja w miejscu pracy,
- trudności w godzeniu obowiązków zawodowych z życiem prywatnym.
Wymienione czynniki mogą występować pojedynczo lub kumulować się w czasie, zwiększając ryzyko przewlekłego stresu, a w konsekwencji – rozwoju zaburzeń psychicznych i somatycznych u pracowników.
Bóle brzucha, szybkie bicie serca, napięcie, niepokój, bezsenność, złość czy apatia… Brzmi znajomo? Większość z nas częściej lub rzadziej doświadcza podobnych symptomów stresu. W sferze zawodowej przekładać się to może na takie niekorzystne zjawiska jak: trudności w wykonywaniu powierzonych zadań, reagowanie nieadekwatnie do sytuacji (gniew, płacz), unikanie kontaktów społecznych, wzrost absencji chorobowej, frustracja, wypalenie zawodowe. Czy tak być musi? Na szczęście nie, tak być nie musi. Najnowsze badania naukowe dowiodły, że bardziej szkodliwe jest to, co myślimy o stresie, niż stres sam w sobie. Sposób, w jaki interpretujemy sytuacje stresowe, ma bezpośredni wpływ na to, czy stres zadziała mobilizująco, czy zacznie szkodzić zdrowiu.
Jak zapobiegać stresowi w pracy
Zgodnie z wytycznymi WHO działania ograniczające stres w miejscu pracy powinny obejmować dwa uzupełniające się poziomy: organizacyjny i indywidualny.
Na poziomie organizacji
- identyfikacja i ocena czynników psychospołecznych w ramach oceny ryzyka zawodowego,
- dostosowanie obciążenia pracą i czasu pracy do możliwości pracowników,
- jasne określenie zakresu obowiązków i zasad komunikacji,
- elastyczne formy organizacji pracy,
- budowanie kultury organizacyjnej opartej na wsparciu przełożonych i współpracowników,
- wdrożenie procedur przeciwdziałających mobbingowi, przemocy i dyskryminacji.
Na poziomie pracownika
- rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem i budowania odporności psychicznej,
- techniki relaksacyjne, oddechowe oraz praktyka uważności (mindfulness),
- regularna aktywność fizyczna,
- zachowanie równowagi między życiem zawodowym i prywatnym (work-life balance),
- korzystanie ze wsparcia bliskich, współpracowników lub specjalistów w sytuacjach przewlekłego stresu.
Bądź bogatszy o wartościowe informacje i dowiedz się, czym jest Ocena Ryzyka Zawodowego – pigułka informacji.
