Ograniczenia tunelowe ADR – kod tunelu i kategorie tuneli A–E

Przewóz towarów niebezpiecznych wymaga uwzględnienia nie tylko wymogów dotyczących opakowań, oznakowania czy cystern, lecz również ograniczeń przejazdu przez konkretne odcinki infrastruktury drogowej. Jednym z kluczowych elementów planowania trasy jest weryfikacja, czy dany tunel może zostać wykorzystany do przewozu określonego ładunku. Zasady w tym zakresie określa umowa ADR, a ich znajomość stanowi warunek zgodnego z przepisami i bezpiecznego transportu.

Kategorie tuneli ADR: A, B, C, D i E

Przepisy ADR wprowadzają pięć kategorii tuneli: A, B, C, D, E. Każda kolejna litera oznacza coraz surowsze restrykcje – od tunelu A, przez który może przejechać praktycznie każdy transport, aż po tunel E, zamknięty dla większości towarów niebezpiecznych w większych ilościach.

Sama kategoria tunelu jest ustalana lokalnie przez zarządcę drogi lub władze danego kraju, na podstawie analizy ryzyka (m.in. długości tunelu, wentylacji, możliwości ewakuacji). Informację o kategorii można znaleźć na znakach drogowych przed wjazdem do tunelu – zwykle w formie tabliczki z literą kategorii, czasem uzupełnionej symbolami towarów niebezpiecznych.

Kod tunelu – jak czytać kod ograniczenia przewozu przez tunele?

Każdy towar niebezpieczny w kolumnie 15 tabeli A działu 3.2 ADR ma przypisany kod ograniczenia tunelowego, np. B/D, D/E, B1000C albo myślnik oznaczający brak ograniczeń.

Przykłady ograniczeń tunelowych:

• B/D – przewóz w cysternie: zakaz przewozu przez tunele kategorii B, C, D i E; inny przewóz: zakaz przejazdu przez tunele kategorii D i E.
• B1000C – liczba w środku kodu to próg ilościowy. Jeśli całkowita masa netto materiałów wybuchowych w jednostce transportowej przekracza 1000 kg: zakaz przewozu przez tunele B, C, D i E; jeżeli nie przekracza 1000 kg: zakaz przewozu przez tunele kategorii C, D i E.

Kod tunelowy nie jest więc zawsze pojedynczą literą przypisaną na stałe do substancji – w przypadku materiałów wybuchowych trzeba go zestawić z faktyczną ilością przewożonego materiału.

W kolumnie 15 wykazu towarów niebezpiecznych w komórce przypisanej do konkretnego numeru UN kategoria transportowa znajduje się zawsze nad kodem ograniczeń przewozu przez tunele. Kod ten, jeśli został przypisany danemu towarowi, pojawia się w nawiasie bezpośrednio pod oznaczeniem kategorii transportowej. Na poniższym wycinku tabeli A widać przykład takiego zapisu: towarowi przypisano kategorię transportową 3 oraz kod ograniczeń tunelowych (E). Warto pamiętać, że choć taki kod widnieje przy zdecydowanej większości towarów niebezpiecznych, część z nich go nie posiada — w takim przypadku w miejscu kodu pojawia się myślnik w nawiasie: (-).

Kiedy ograniczenia tunelowe nie obowiązują?

Restrykcje tunelowe można pominąć m.in. gdy:

• w kolumnie 15 w wykazie towarów niebezpiecznych jest wpisany myślnik – przewóz nie podlega żadnym ograniczeniom tunelowym;
• przewóz odbywa się w ilościach objętych wyłączeniami częściowymi z działu 1.1.3.6 – jeśli suma „punktów” ładunku na jednostce transportowej mieści się w progach tego przepisu, ograniczenia tunelowe po prostu nie mają zastosowania (dotyczy to również m.in. zwolnień z 1.1.3.1, np. przewozu na potrzeby własne w niewielkich ilościach).

Warto pamiętać, że ograniczenia tunelowe dotyczą wszystkich pojazdów przewożących towary niebezpieczne objęte ADR – od małych busów po cysterny – niezależnie od tego, czy kierowca ma zaświadczenie ADR, czy przewóz korzysta ze zwolnień wynikających z niewielkiej masy.

Kategoria tunelu – kto ją nadaje i którym tunelom?

Nie każdy tunel drogowy musi mieć przypisaną kategorię ADR – obowiązek ten dotyczy w praktyce tuneli, w których zarządca drogi lub właściwa władza krajowa stwierdziła podwyższone ryzyko dla przejazdu towarów niebezpiecznych. Zgodnie z punktem 1.9.5.1 ADR, decyzja o nadaniu kategorii (A, B, C, D lub E) musi wynikać z analizy ryzyka opartej na trzech scenariuszach zagrożeń: wybuchu, uwolnienia substancji trujących oraz pożaru. Bierze się pod uwagę m.in. długość tunelu, liczbę i szerokość jezdni, natężenie ruchu, możliwości wentylacji oraz warunki ewakuacji.

Krótkie, dobrze wentylowane tunele miejskie zwykle nie wymagają żadnej kategoryzacji i automatycznie należą do kategorii A (brak ograniczeń) – co ważne, tunele tej kategorii nie są w ogóle oznaczane tabliczką z literą. Kategorię przypisuje się natomiast tunelom długim, jednorurowym, górskim lub podwodnym, gdzie ewakuacja i akcja ratunkowa są utrudnione – to właśnie tam ryzyko katastrofy z udziałem ładunku niebezpiecznego jest największe. Informacja o kategorii pojawia się na znaku zakazu B-13a z tabliczką T-31, umieszczonym przed wjazdem do tunelu.

Dodatkowe wymagania krajowe – tunele w Austrii

Poszczególne kraje mogą nakładać na przewoźników dodatkowe obowiązki wykraczające poza samą literę kategorii tunelu. Dobrym przykładem jest Austria, gdzie ze względu na alpejskie ukształtowanie terenu i bardzo dużą liczbę tuneli (ponad 200 tylko na drogach ekspresowych, w tym kluczowa trasa Brenner Autobahn) wprowadzono dodatkowy wymóg bezpieczeństwa: pojazdy przewożące towary niebezpieczne muszą podczas przejazdu przez austriackie tunele włączyć światło ostrzegawcze (tzw. kogut). Ma to zwiększyć widoczność takiego pojazdu dla innych uczestników ruchu i służb ratunkowych na wypadek awarii lub kolizji w zamkniętej przestrzeni tunelu. Dla przewoźników planujących trasę przez Austrię to jeden z tych szczegółów, który łatwo przeoczyć, a którego brak może skutkować mandatem na miejscu.

Tunel kategorii E w Polsce – tunel pod Ursynowem na S2

Klasycznym przykładem tunelu kategorii E w Polsce jest tunel pod Ursynowem w ciągu drogi ekspresowej S2, będący częścią Południowej Obwodnicy Warszawy. Otwarty w grudniu 2021 roku, liczący ponad 2300 metrów tunel był pierwszym w Polsce obiektem, dla którego wprowadzono ograniczenie tunelowe inne niż kategoria A – i tym samym pierwszym miejscem w kraju, w którym przewoźnicy realnie musieli zmierzyć się z planowaniem objazdu dla ładunków ADR. Obowiązuje tu kategoria E, a więc zakaz wjazdu dla pojazdów oznakowanych pomarańczowymi tablicami przewożących towary niebezpieczne powyżej progów zwolnień.

Warto przy tym zwrócić uwagę na jeden szczegół, który często umyka nawet doświadczonym kierowcom: zakaz wjazdu do tunelu kategorii E dotyczy również pojazdów o dmc powyżej 12 ton przewożących powyżej 8 ton brutto towarów niebezpiecznych zapakowanych w ilościach ograniczonych, czyli tzw. LQ (Limited Quantities). Na co dzień przewóz w ilościach ograniczonych korzysta z licznych uproszczeń i zwolnień wynikających z rozdziału 3.4 ADR – nie wymaga np. oznakowania pomarańczowymi tablicami ani pełnej dokumentacji przewozowej jak przy transporcie w ilościach podstawowych. Trzeba jednak pamiętać, że to zwolnienie ma swoje granice: po przekroczeniu progu 8 ton masy brutto towarów LQ na jednostce transportowej, pojazd musi zostać oznakowany znakami LQ (biały romb z zaciemnionymi górnym i dolnym rogiem) z przodu i z tyłu, a ograniczenie tunelowe zaczyna obowiązywać tak samo, jakby był to zwykły przewóz w ilościach podstawowych. Innymi słowy – LQ owszem jest wyłączeniem od wielu wymogów ADR, ale nie jest wyłączeniem od ograniczeń tunelowych, gdy przewożona ilość jest odpowiednio duża. To pułapka, w którą łatwo wpaść, zakładając, że skoro towar jedzie na LQ, to zasady tunelowe go „nie dotyczą” – w praktyce dotyczą, i to od dość niskiego, łatwego do przekroczenia progu masy.

Co kod tunelu oznacza w praktyce dla przewoźnika?

Znajomość kodu tunelowego swojego ładunku to obowiązek, a nie opcja. Błędny wybór trasy przez tunel objęty zakazem to nie tylko ryzyko mandatu, ale przede wszystkim realne zagrożenie bezpieczeństwa. Dlatego planowanie trasy powinno zaczynać się od sprawdzenia kodu tunelu w dokumencie przewozowym – zanim jeszcze kierowca wsiądzie za kierownicę.

Za przykład niech posłuży następujący zapis w dokumencie przewozowym ADR:

UN 2493 HEKSAMETYLENOIMINA, 3 (8), II, (D/E)

Zapis ten oznacza:

• jeśli towar przewozimy w cysternie lub luzem, musimy omijać tunele kategorii D i E; możemy przejechać przez tunele kategorii A, B i C;
• jeśli towar przewozimy innym przewozem, musimy omijać tunele kategorii E; możemy przejechać przez tunele kategorii A, B, C i D.

Ograniczenia tunelowe to tylko jeden z wielu elementów, które trzeba wziąć pod uwagę przy planowaniu bezpiecznego i zgodnego z przepisami transportu towarów niebezpiecznych. W przypadku wątpliwości dotyczących odczytania kodu ograniczenia tunelowego, zaplanowania trasy przez konkretny kraj lub innego obszaru zgodności z ADR, warto skorzystać ze wsparcia doradcy ADR lub dedykowanych szkoleń ADR. Odpowiednie wsparcie pozwala zadbać o to, by transport przebiegał bezpiecznie i bez niespodzianek na granicy czy przed wjazdem do tunelu.

Nie masz pewności, czy Twoja firma w ogóle musi wyznaczyć doradcę? Sprawdź, kogo dotyczy ten obowiązek i jaka grozi kara za jego brak, albo zobacz pełny zakres naszych usług ADR i RID.