Antropometria
Antropometria to nauka zajmująca się pomiarami ciała człowieka – długościami, obwodami, masą ciała oraz zależnościami między poszczególnymi wymiarami budowy. Wyróżnia się antropometrię statyczną, czyli pomiary poszczególnych części ciała w bezruchu, oraz antropometrię funkcjonalną (dynamiczną), która bada zakresy ruchu, zasięgi kończyn i pozycje robocze. W praktyce dane antropometryczne wykorzystuje się wszędzie tam, gdzie trzeba dopasować przestrzeń, sprzęt lub odzież do realnych wymiarów ludzkiego ciała – a to oznacza, że mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo i ergonomię pracy.
Antropometria statyczna a funkcjonalna – czym się różnią?
Antropometria statyczna obejmuje pomiary wykonywane, gdy ciało pozostaje w bezruchu – np. wzrost, długość ramienia, obwód głowy czy szerokość dłoni. Antropometria funkcjonalna (dynamiczna) uwzględnia natomiast ruch – zasięg ręki podczas sięgania po przedmiot, zakres zgięcia kolana czy przestrzeń potrzebną do swobodnego obrotu tułowia. Oba rodzaje pomiarów są równie ważne: pierwsze pozwalają dobrać wymiary stanowiska pracy czy odzieży, drugie – zaprojektować strefy zasięgu i ruchu tak, by praca nie wymuszała niewygodnych, szkodliwych pozycji ciała.
Jakie pomiary wykonuje się w badaniu antropometrycznym?
Pełne badanie antropometryczne obejmuje kilkadziesiąt pomiarów, z których w projektowaniu stanowisk pracy najczęściej wykorzystuje się:
- wysokość ciała w pozycji stojącej i siedzącej,
- wysokość oczu i barków w pozycji siedzącej,
- długość przedramienia i zasięg ramion,
- szerokość i głębokość dłoni,
- obwód głowy, talii i bioder,
- wysokość kolana i długość uda w pozycji siedzącej.
Dane te zbiera się zwykle dla różnych percentyli populacji (np. 5. i 95.), ponieważ stanowisko czy urządzenie musi być wygodne zarówno dla osób niższych, jak i wyższych niż przeciętne.
Po co antropometria w BHP i ergonomii pracy?
W praktyce BHP antropometria jest podstawą projektowania i oceny stanowisk pracy: wysokości biurka i krzesła, odległości od monitora, ustawienia elementów sterowniczych maszyn czy stref bezpiecznego zasięgu przy obsłudze urządzeń. Źle dobrane wymiary stanowiska – zbyt wysokie biurko, źle ustawiony ekran, przycisk poza zasięgiem ręki – prowadzą do wymuszonych pozycji ciała, przeciążeń układu mięśniowo-szkieletowego, a w konsekwencji do dolegliwości bólowych i chorób zawodowych. Więcej o wpływie ergonomii na zdrowie pracownika piszemy w artykułach Ergonomia w pracy oraz Ergonomia korekcyjna.
Antropometria a dobór środków ochrony indywidualnej
Dane antropometryczne mają znaczenie również poza samym stanowiskiem pracy – decydują o doborze odzieży roboczej, obuwia ochronnego, rękawic czy hełmów. Środki ochrony indywidualnej, które nie uwzględniają zróżnicowania wymiarów ciała pracowników, są nie tylko niewygodne, ale mogą wręcz obniżać skuteczność ochrony – zbyt luźna rękawica gorzej chroni przed przecięciem, a źle dopasowany hełm może się przesuwać podczas pracy.
Antropometria w przepisach i normach dotyczących stanowisk pracy
Wymagania dotyczące dopasowania stanowiska pracy do wymiarów ciała pracownika pojawiają się m.in. w rozporządzeniu w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe, które precyzyjnie określa m.in. zakresy regulacji wysokości krzesła i blatu biurka. Dane antropometryczne populacji wykorzystuje się też przy projektowaniu maszyn i stref bezpieczeństwa zgodnie z normami zharmonizowanymi z dyrektywą maszynową. Jeśli chcesz sprawdzić, czy stanowiska pracy w Twojej firmie są prawidłowo zaprojektowane pod względem ergonomii, warto zlecić audyt ergonomiczny – nasi specjaliści ocenią m.in. wysokości, zasięgi i strefy robocze pod kątem realnych wymiarów Twoich pracowników.
Antropometria – co warto zapamiętać?
Antropometria to nie akademicka ciekawostka, tylko praktyczne narzędzie – dzięki niej stanowisko pracy, maszyna czy środek ochrony indywidualnej mogą być dopasowane do realnych wymiarów ciała, a nie do przeciętnego, uśrednionego pracownika, który w praktyce nie istnieje.
