Wskaźniki BHP w raporcie zrównoważonego rozwoju – LTIFR, TRIR i ESRS S1

BHP wychodzi z segregatora – wskaźniki wypadkowości w raporcie ESG

Jeszcze kilka lat temu statystyka wypadków przy pracy żyła głównie w dwóch miejscach: w karcie statystycznej wysyłanej do GUS i w rocznej analizie stanu BHP, którą czytał zarząd, a potem odkładał na półkę. Dziś te same liczby trafiają do raportu zrównoważonego rozwoju – dokumentu, który czytają inwestorzy, banki, klienci, a coraz częściej także kandydaci do pracy.

To zmiana jakościowa. Wskaźnik wypadkowości przestaje być wewnętrzną sprawą działu BHP, a staje się informacją o tym, jak firma traktuje ludzi i jak zarządza ryzykiem. Bank udzielający kredytu powiązanego z ESG może zapytać o trend LTIFR, a duży klient o liczbę wypadków śmiertelnych u wykonawców. Służba BHP, która dotąd przygotowywała dane „dla siebie”, musi dostarczać je w sposób spójny, porównywalny i odporny na pytania audytora.

ESRS S1, GRI 403 i Omnibus – jakie zasady obowiązują

Podstawą raportowania BHP w Unii Europejskiej są Europejskie Standardy Sprawozdawczości w zakresie Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), a konkretnie standard S1 „Własni pracownicy”. Obok nich wiele firm wciąż korzysta z GRI 403 – standardu poświęconego bezpieczeństwu i higienie pracy, który przez lata wyznaczał rynkowy standard i z którego ESRS w dużej mierze czerpią.

Ostatnie dwa lata przyniosły jednak sporo zmian. Pakiet Omnibus ograniczył zakres obowiązku raportowego: zmieniona dyrektywa CSRD obowiązuje od marca 2026 r. i obejmuje przede wszystkim firmy zatrudniające ponad 1000 osób i mające ponad 450 mln euro obrotu. Państwa członkowskie mają czas na wdrożenie zmian do marca 2027 r. W lipcu 2026 r. Komisja Europejska przyjęła uproszczone ESRS, które mają obowiązywać od roku obrotowego 2027, a liczba obowiązkowych punktów danych spadła o ponad 60%.

Dla służb BHP ważne jest jedno: wskaźniki bezpieczeństwa pracy przetrwały upraszczanie. Zrewidowano natomiast ich definicje, m.in. wypadku podlegającego rejestracji, choroby związanej z pracą i pracowników obecnych na terenie zakładu. To oznacza, że liczby mogą się zmienić, nawet jeśli faktyczny poziom bezpieczeństwa pozostanie taki sam. Firmy spoza obowiązku CSRD często i tak raportują dobrowolnie, bo oczekują tego banki i klienci.

Jakie wskaźniki BHP raportuje się w ESG

Zestaw podstawowych wskaźników jest podobny niezależnie od standardu. Odpowiada na trzy pytania: ile osób obejmuje system zarządzania BHP, ile było zdarzeń i jak poważne były ich skutki.

LTIFR i TRIR – jak obliczyć wskaźnik częstości wypadków

Kluczowe jest przeliczenie na godziny pracy. Sama liczba wypadków niewiele mówi – dziesięć zdarzeń w firmie zatrudniającej sto osób to zupełnie co innego niż dziesięć w zakładzie z pięcioma tysiącami pracowników. Dlatego w raportach i rozmowach z inwestorami królują wskaźniki częstości, takie jak LTIFR (wypadki skutkujące absencją) czy TRIR (wszystkie wypadki rejestrowane), liczone według prostego wzoru:

W polskich realiach wymaga to pewnej zmiany myślenia. Krajowa statystyka od lat opiera się na wskaźniku częstości na 1000 zatrudnionych, a raport zrównoważonego rozwoju potrzebuje godzin pracy. Dane z kadr i systemów czasu pracy stają się więc równie ważne jak protokoły powypadkowe.

Najczęstsze problemy z danymi BHP w raporcie ESG

Na papierze wskaźniki wyglądają prosto. W praktyce większość trudności zaczyna się od definicji. Polskie przepisy, GUS, ESRS i GRI nie zawsze rozumieją „wypadek” tak samo. Czy zdarzenie bez absencji, wymagające jedynie opatrunku, jest wypadkiem do raportu? Czy wypadek w drodze do pracy się liczy? Czy dzień stracony to dzień kalendarzowy, czy roboczy? Jeśli w każdym zakładzie grupy kapitałowej ktoś odpowiada na te pytania inaczej, skonsolidowany wskaźnik traci sens.

Drugim wyzwaniem są wykonawcy. W wielu branżach – hutnictwie, energetyce, chemii, budownictwie – to właśnie pracownicy firm zewnętrznych wykonują najniebezpieczniejsze prace. Raport, który pokazuje wyłącznie własną załogę, może wyglądać bardzo dobrze, a jednocześnie pomijać najpoważniejsze zdarzenia. Dlatego standardy wymagają ujawniania wypadków śmiertelnych także wśród innych osób pracujących na terenie zakładu. Zebranie tych danych wymaga zapisów w umowach i dyscypliny w zgłaszaniu zdarzeń przez wykonawców.

Trzeci problem to jakość danych. Raport zrównoważonego rozwoju podlega weryfikacji przez biegłego rewidenta, a ten zapyta, skąd pochodzi każda liczba. Arkusz kalkulacyjny przesyłany mailem między zakładami nie wystarczy. Potrzebna jest procedura, która opisuje źródła danych, sposób ich zbierania, odpowiedzialność i kontrolę.

Wreszcie – pokusa ładnych liczb. Gdy wskaźnik wypadkowości trafia do raportu dla inwestorów, a czasem także do systemów premiowych, rośnie presja, by zdarzeń było mniej na papierze. Każdy doświadczony specjalista BHP zna ten mechanizm: przesunięcie poszkodowanego na „lekką pracę” zamiast zwolnienia albo zdarzenie, które nagle „nie jest wypadkiem”. Niski wskaźnik zbudowany w ten sposób jest gorszy niż wysoki, ale uczciwy.

Wskaźniki wyprzedzające – nie tylko liczenie wypadków

Wszystkie obowiązkowe wskaźniki mają jedną wspólną cechę: są opóźnione. Mówią o tym, co już się stało. Dlatego coraz więcej firm uzupełnia raport o wskaźniki wyprzedzające, które pokazują, co organizacja robi, żeby wypadków nie było. Mogą to być liczba zgłoszonych zdarzeń potencjalnie wypadkowych, odsetek zamkniętych w terminie działań korygujących, liczba obchodów bezpieczeństwa z udziałem kadry kierowniczej czy godziny szkoleń na pracownika.

Takie wskaźniki nie są wymagane, ale dobrze opowiadają historię firmy. Rosnąca liczba zgłoszeń zdarzeń potencjalnie wypadkowych przy malejącej liczbie wypadków to czytelny sygnał, że kultura bezpieczeństwa dojrzewa. Ważne, by raport zawierał także komentarz: co się zmieniło, dlaczego i jakie działania firma podjęła po najpoważniejszych zdarzeniach.

W tym wszystkim służba BHP zyskuje nową rolę. Przestaje być wyłącznie dostawcą danych dla działu ESG, a staje się ich właścicielem merytorycznym. To ona wie, jak interpretować definicje, gdzie mogą kryć się błędy i jak wyjaśnić audytorowi nagły skok wskaźnika. Dobra współpraca BHP z działami kadr, finansów, zakupów i ESG decyduje o tym, czy raport będzie wiarygodny.

Podsumowanie

Wskaźniki BHP w raporcie zrównoważonego rozwoju to coś więcej niż przeniesienie statystyki wypadków do nowego dokumentu. To publiczna deklaracja o tym, jak firma dba o ludzi – także tych zatrudnionych przez wykonawców. Mimo uproszczenia ESRS bezpieczeństwo pracy pozostało w centrum raportowania społecznego, a zmienione definicje wymagają przeglądu dotychczasowych metod. Firmy, które zadbają o spójne definicje, rzetelne źródła danych i uczciwy komentarz, zyskają wiarygodność u inwestorów i banków. A służba BHP – głos w rozmowach, w których dotychczas często jej brakowało.