Górnictwo zyskuje trzy dodatkowe lata na dostosowanie NDS tlenku azotu
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt rozporządzenia (z dnia 26 maja 2026 r.), który wydłuża okres przejściowy dla wartości NDS tlenku azotu w górnictwie podziemnym i budowie tuneli. Nowy termin osiągnięcia docelowego stężenia 2,5 mg/m³ ma zostać przesunięty z 21 sierpnia 2026 r. na 21 sierpnia 2029 r. Choć sama nowelizacja sprowadza się do zmiany jednej daty, jej praktyczne znaczenie dla sektora wydobywczego i budownictwa tunelowego jest istotne.
Skąd biorą się obowiązujące limity?
Geneza obowiązujących limitów sięga prawa unijnego. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy wdrożyło do polskiego porządku prawnego dyrektywę (UE) 2017/164, ustanawiającą czwarty wykaz wskaźnikowych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego. Zgodnie z tą dyrektywą wartość NDS tlenku azotu ustalono na poziomie 2,5 mg/m³ (2 ppm). Dla sektora górnictwa podziemnego i budowy tuneli przewidziano jednak okres przejściowy — do 21 sierpnia 2026 r. — w którym obowiązują wyższe wartości: NDS 3,5 mg/m³ oraz NDSCh (najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe) 7 mg/m³.
Na czym polega zmiana?
Sednem projektowanej zmiany jest modyfikacja § 4 rozporządzenia. Nowelizacja polega na zastąpieniu wyrazów „do dnia 21 sierpnia 2026 r.” wyrazami „do dnia 21 sierpnia 2029 r.”. W efekcie sektor górniczy i tunelowy otrzyma dodatkowe trzy lata na dostosowanie się do docelowej, niższej wartości dopuszczalnego stężenia tlenku azotu. Do czasu upływu wydłużonego okresu w tych branżach nadal będą obowiązywać dotychczasowe, wyższe wartości NDS i NDSCh.
Dlaczego termin ma zostać wydłużony?
Za wydłużeniem stoi stanowisko Międzyresortowej Komisji. Do ministerstwa oraz do Międzyresortowej Komisji ds. Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy napływały sygnały o wyzwaniach technicznych, jakie wiążą się z dostosowaniem górnictwa podziemnego i budowy tuneli do wartości 2,5 mg/m³. Problem rozpatrzono na 113. posiedzeniu Komisji w dniu 25 marca 2026 r. Komisja uznała, że rozpoczęte przedsięwzięcia techniczne, technologiczne i organizacyjne — realizowane z uwzględnieniem najlepszych praktyk i dostępnych technologii ograniczających narażenie na tlenek azotu w wyrobiskach górniczych i przy budowie tuneli — pozwolą osiągnąć wartość docelową, o ile przewidziany na to czas zostanie wydłużony. W konsekwencji Komisja skierowała do ministra właściwego do spraw pracy wniosek nr 129, postulujący przedłużenie okresu przejściowego o trzy lata.
Podstawa prawna wydłużenia
Podstawą tej elastyczności jest charakter wartości wskaźnikowej. Zgodnie z motywem 7 dyrektywy (UE) 2017/164, wartość ustalona dla tlenku azotu jest wskaźnikową dopuszczalną wartością narażenia zawodowego (IOELV). Oznacza to, że państwa członkowskie — uwzględniając wartość unijną — samodzielnie określają krajowe wartości dopuszczalne oraz okresy przejściowe, zgodnie z własnym ustawodawstwem i przyjętą praktyką. Daje to Polsce prawną możliwość dostosowania zarówno poziomu NDS, jak i harmonogramu jego wdrożenia. Projektodawca podkreśla przy tym, że proponowana zmiana pozostaje zgodna z prawem Unii Europejskiej.
Tlenek azotu nadal pozostaje niebezpieczny
Nie zmienia to niebezpiecznego charakteru samej substancji. Tlenek azotu jest substancją methemoglobinotwórczą i nitrozylohemoglobinotwórczą, działającą szkodliwie na układ oddechowy. Wydłużenie okresu przejściowego nie oznacza więc rezygnacji z ochrony zdrowia pracowników, lecz przesunięcie w czasie momentu, w którym sektor osiągnie docelowy, bardziej rygorystyczny poziom narażenia. Przez cały okres przejściowy pracodawcy pozostają zobowiązani do stosowania wartości granicznych oraz do prowadzenia działań ograniczających ekspozycję.
Kogo dotyczy zmiana?
Zmiana obejmie szeroki krąg adresatów. Według danych Rocznika statystycznego przemysłu 2025 (GUS), regulacja oddziałuje na około 1813 podmiotów gospodarczych oraz na blisko 21,4 tys. pracowników sektora górnictwa i wydobywania. Dla pracodawców oznacza to możliwość dostosowania wartości dopuszczalnego stężenia tlenku azotu w terminie o trzy lata późniejszym, dla pracowników zaś — przedłużenie oddziaływania dotychczasowych wartości NDS i NDSCh.
Skutki finansowe i rynkowe
Skutki finansowe i rynkowe projektu mają być neutralne. Zgodnie z oceną skutków regulacji wejście w życie rozporządzenia nie spowoduje skutków finansowych dla sektora finansów publicznych, w tym budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Projekt nie będzie miał także wpływu na rynek pracy. Ocenia się natomiast, że dla podmiotów, które w przeciwnym razie musiałyby stosować niższe wartości już od 22 sierpnia 2026 r., zmiana będzie miała korzystny wpływ.
Konsultacje społeczne
Projekt trafi do szerokich konsultacji społecznych. Zostanie przekazany do zaopiniowania partnerom społecznym — reprezentatywnym związkom zawodowym i organizacjom pracodawców — Radzie Dialogu Społecznego, a także m.in. Głównemu Inspektorowi Pracy, Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu oraz Rzecznikowi MŚP. W ramach konsultacji publicznych opinie wyrażą również instytucje eksperckie, w tym CIOP-PIB, Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi oraz organizacje branżowe sektora wydobywczego.
Kiedy wejdzie w życie?
Rozporządzenie ma wejść w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Tak krótkie vacatio legis uzasadniono bliskim terminem wygaśnięcia dotychczasowego okresu przejściowego — konieczne jest, aby zmieniona regulacja zaczęła obowiązywać zanim upłynie 21 sierpnia 2026 r.
Co to oznacza w praktyce dla pracodawców?
Do 21 sierpnia 2029 r. w górnictwie podziemnym i przy budowie tuneli nadal będą obowiązywać wartości NDS 3,5 mg/m³ i NDSCh 7 mg/m³ dla tlenku azotu. Nie zwalnia to jednak z obowiązku systematycznego ograniczania narażenia — dodatkowy czas należy wykorzystać na wdrożenie rozwiązań technicznych i organizacyjnych, które umożliwią osiągnięcie docelowego poziomu 2,5 mg/m³. Warto już teraz uwzględnić nowy harmonogram w ocenie ryzyka zawodowego, pomiarach czynników szkodliwych oraz w planach inwestycyjnych dotyczących wentylacji i kontroli emisji.
Dobrym punktem wyjścia do weryfikacji, czy zakład jest gotowy na docelowe wartości NDS, jest niezależny audyt BHP — pozwala on ocenić aktualny poziom narażenia pracowników i zaplanować działania dostosowawcze z odpowiednim wyprzedzeniem.
