Substancje rakotwórzcze i mutagenne – wykaz szkodliwych czynników w środowisku pracy oraz obowiązki pracodawcy

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy zastosowanie mają następujące definicje: 

• czynnik o działaniu rakotwórczym:  

• substancję chemiczną lub mieszaninę, która spełnia kryteria klasyfikacji jako rakotwórcza kategorii 1A lub 1B zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającego i uchylające go dyrektywy 67/548/EWG i  1999/45/WE oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr  1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1, z późn. zm.3)), zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1272/2008” 

• czynnik lub proces technologiczny, o których mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia; 

• czynnik o działaniu mutagennym: 

• substancję chemiczną lub mieszaninę, która spełnia kryteria klasyfikacji jako działająca mutagennie na komórki rozrodcze kategorii 1A lub 1B zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia nr 1272/2008, 

• czynnik lub proces technologiczny, o których mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia; 

Podobnie jak w przypadku substancji reprotoksycznych, jednym z kryteriów oceny jest więc odniesienie do klasyfikacji wynikającej z przepisów rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 (CLP).  

W odróżnieniu jednak od substancji reprotoksycznych, poza substancjami i mieszaninami chemiczny, mamy tutaj również osobne czynniki opisane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, z podziałem na czynniki fizyczne oraz procesy technologiczne: 

WYKAZ CZYNNIKÓW ORAZ PROCESÓW TECHNOLOGICZNYCH ZWIĄZANYCH Z UWALNIANIEM SUBSTANCJI CHEMICZNYCH I MIESZANIN O DZIAŁANIU RAKOTWÓRCZYM LUB MUTAGENNYM 

I. Czynniki fizyczne  

1. Promieniowanie jonizujące.  

II. Procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym  

1. Produkcja auraminy.  

2. Prace związane z narażeniem na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, obecne w sadzy węglowej, smołach węglowych i pakach węglowych.  

3. Prace związane z narażeniem na pyły, dymy i aerozole tworzące się podczas wypalania i elektrorafinowania surówek miedziowo-niklowych.  

4. Produkcja alkoholu izopropylowego metodą mocnych kwasów.  

5. Prace związane z narażeniem na pył drewna.  

6. Prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy.  

7. Prace związane z narażeniem przez skórę na działanie olejów mineralnych użytych wcześniej w silnikach spalinowych wewnętrznego spalania w celu smarowania i schładzania części ruchomych silnika.  

8. Prace związane z narażeniem na spaliny emitowane z silników Diesla. 

Substancje rakotwórcze i mutagenne – rozporządzenie CLP 

Natomiast zgodnie z rozporządzeniem CLP wśród substancji rakotwórczych i mutagennych możemy wyróżnić: 

• Kategorię 1 (Muta. 1A, 1B) – substancje, co do których wiadomo, że wywołują dziedziczne mutacje lub które uważa się za wywołujące dziedziczne mutacje w komórkach rozrodczych u ludzi. 

• Kategorię 2 (Muta. 2) – substancje dające powody do niepokoju u ludzi z uwagi na możliwość wywołania dziedzicznych mutacji w komórkach rozrodczych u ludzi. 

• Kategorię 1 (Carc. 1A, 1B) – substancje, co do których wiadomo lub istnieje domniemanie, że są rakotwórcze dla człowieka 

• Kategorię 2 (Carc. 2) – substancje, co do których podejrzewa się, że są rakotwórcze dla człowieka 

Oraz odpowiadające im zwroty H: 

• H340 – Może powodować wady genetyczne. 

• H341 – Podejrzewa się, że powoduje wady genetyczne. 

• H350 – Może powodować raka. 

• H350i – Wdychanie może spowodować raka. 

• H351 – Podejrzewa się, że powoduje raka. 

Warto więc uważnie sprawdzać jakie substancje używane są w naszym zakładzie pracy i zwracać uwagę na obecność substancji rakotwórczych i mutagennych, tak aby w porę reagować i zapewnić bezpieczeństwo pracowników, a także zgodność z obowiązującymi przepisami. Należy także pamiętać, że przepisy będą miały też zastosowanie dla mieszanin, które ze względu na obecność substancji rakotwórczych i mutagennych będą klasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne kategorii 1A oraz 1B. 

Obowiązki pracodawcy  

W przypadku czynników i substancji rakotwórczych i mutagennych, obowiązki pracodawcy będą takie same jak w przypadku substancji i mieszanin reprotoksycznych o czym pisaliśmy szerzej w artykule:

Ponownie należy dbać o minimalizację narażenia i ilości pracowników mających kontakt z czynnikami rakotwórczymi i mutagennymi. Należy także wykonywać pomiary tych substancji, mieszanin lub czynników, prowadzić odpowiednie rejestry i informować pracowników. 

Oczywiście do odpowiedniego i zgodnego z przepisami działania konieczne jest najpierw rozpoznanie czynników mutagennych i rakotwórczych, a zadanie to warto zlecić doświadczonym specjalistom.