audyt chemikaliów i wszyscy się cieszą

Audyt chemikaliów w firmie: co obejmuje i jak się do niego przygotować

Audyt chemikaliów odpowiada na jedno pytanie: czy firma wie, jakie substancje ma u siebie, i czy obchodzi się z nimi zgodnie z przepisami. Dotyczy to nie tylko zakładów chemicznych. Farby, kleje, rozpuszczalniki, oleje, środki czystości i gazy techniczne są w niemal każdym warsztacie, magazynie i na każdej hali produkcyjnej. Poniżej wyjaśniamy, co taki audyt obejmuje, jak przebiega i co najczęściej wykrywa.

Czym jest audyt chemikaliów

Audyt chemikaliów to niezależny przegląd tego, jak firma kupuje, magazynuje, stosuje i dokumentuje substancje oraz mieszaniny chemiczne. Audytor porównuje stan faktyczny z wymaganiami prawa pracy, rozporządzeń REACH i CLP oraz przepisów przeciwpożarowych i środowiskowych.

Punkt wyjścia jest prosty. Kodeks pracy zakazuje stosowania substancji i mieszanin niebezpiecznych bez aktualnego spisu, kart charakterystyki i właściwie oznakowanych opakowań. Pracodawca musi też ocenić ryzyko związane z czynnikami chemicznymi i poinformować o nim pracowników. W praktyce właśnie tu pojawia się najwięcej luk.

Kiedy warto go przeprowadzić

Najlepszy moment to ten, w którym nic złego się jeszcze nie wydarzyło. Są jednak sytuacje, w których audytu nie warto odkładać:

  • zapowiedziana lub zakończona kontrola sanepidu albo Państwowej Inspekcji Pracy,
  • nowa linia technologiczna, nowy proces lub zmiana dostawców chemii,
  • wypadek, rozlew albo zdarzenie potencjalnie wypadkowe z udziałem chemikaliów,
  • pojawienie się w zakładzie substancji rakotwórczych, mutagennych lub reprotoksycznych (CMR) albo diizocyjanianów,
  • audyt klienta, certyfikacja ISO 45001 lub ISO 14001,
  • przejęcie zakładu, w którym nikt nie potrafi powiedzieć, co stoi w magazynie.

Co sprawdza audytor

Zakres zależy od profilu firmy, ale pełny audyt obejmuje osiem obszarów.

ObszarCo sprawdzamy
Spis chemikaliówCzy istnieje aktualny wykaz substancji i mieszanin oraz czy zgadza się z tym, co faktycznie stoi na półkach i stanowiskach
Karty charakterystykiCzy są dla każdego produktu, po polsku, w aktualnej wersji i w obowiązującym formacie; czy pracownicy mają do nich dostęp
OznakowanieEtykiety CLP na opakowaniach, opisy pojemników zastępczych, zbiorników, rurociągów i miejsc składowania
Ocena ryzykaCzy wykonano ocenę ryzyka dla czynników chemicznych, czy obejmuje wszystkie stanowiska i czy wynikają z niej konkretne środki ochrony
Pomiary i profilaktykaPomiary stężeń w odniesieniu do NDS, rejestry czynników szkodliwych, skierowania na badania lekarskie z wpisanymi czynnikami chemicznymi
Substancje szczególneCMR: rejestr prac i pracowników oraz coroczna informacja dla inspekcji; diizocyjaniany: ważne szkolenia; prekursory i substancje podlegające ograniczeniom
MagazynowanieRozdzielenie substancji niezgodnych, wanny wychwytowe, wentylacja, sorbenty, zabezpieczenia przeciwpożarowe, ocena zagrożenia wybuchem
Ludzie i proceduryInstrukcje BHP, szkolenia, dobór środków ochrony indywidualnej, postępowanie na wypadek rozlewu, oczomyjki i prysznice bezpieczeństwa

Firmy, które same wprowadzają chemię do obrotu, potrzebują dodatkowo przeglądu dokumentacji produktowej: własnych kart charakterystyki, etykiet, zgłoszeń PCN i ofert w sklepie internetowym. Tę część obejmuje osobny audyt dokumentacji chemicznej.

Karty charakterystyki bez tajemnic
E-book o kartach charakterystyki za 50 zł zamiast 80 zł

Praktyczny przewodnik po kartach charakterystyki (SDS): jak czytać poszczególne sekcje, jak rozpoznać zagrożenia i jak wykorzystać informacje z karty przy ocenie ryzyka, doborze środków ochrony i magazynowaniu chemikaliów.

Jak przebiega audyt

Audyt składa się z czterech etapów i w średniej wielkości zakładzie nie zatrzymuje produkcji.

  1. Przegląd dokumentów. Przed wizytą prosimy o spis chemikaliów, karty charakterystyki, ocenę ryzyka, wyniki pomiarów i instrukcje. Już na tym etapie widać, czego brakuje.
  2. Wizja lokalna. Audytor przechodzi przez magazyn, hale, warsztat utrzymania ruchu, laboratorium i pomieszczenia gospodarcze. Porównuje spis z rzeczywistością, ogląda opakowania, sposoby przelewania i składowania.
  3. Rozmowy z pracownikami. Krótkie pytania na stanowiskach pokazują, czy ludzie wiedzą, z czym pracują, gdzie jest karta charakterystyki i co zrobić po rozlaniu lub ochlapaniu.
  4. Raport i omówienie. Firma otrzymuje listę niezgodności z priorytetami i zaleceniami. Wyniki omawiamy z osobami odpowiedzialnymi, żeby każde zalecenie miało właściciela i termin.

Najczęstsze niezgodności

Te same problemy powtarzają się w zakładach różnej wielkości i z różnych branż.

  • Spis nie nadąża za zakupami. Dział utrzymania ruchu kupuje nowy preparat, a do spisu trafia on po roku albo wcale. Najczęściej pomijane są aerozole, kleje, smary i chemia serwisowa.
  • Karty są nieaktualne albo niepełne. Karta nie ma daty ważności, więc łatwo przeoczyć, że dostawca wydał nowszą wersję. Problem jest powszechny: w unijnym projekcie kontrolnym Forum ECHA 35% sprawdzonych kart było niezgodnych z przepisami. To jedna z pierwszych rzeczy, które sprawdza inspektor – więcej o tym, jak wygląda kontrola kart charakterystyki i jakie grożą kary.
  • Brak oceny ryzyka dla czynników chemicznych. Wielu pracodawców uważa, że wystarcza ogólna ocena ryzyka zawodowego. Tymczasem od 2005 r. przepisy wymagają oceny ryzyka właśnie dla czynników chemicznych.
  • Pojemniki zastępcze bez opisu. Rozpuszczalnik przelany do butelki po napoju to klasyczna przyczyna zatruć i poparzeń.
  • Niewłaściwe magazynowanie. Kwasy obok zasad, substancje łatwopalne przy źródłach zapłonu, brak wanien wychwytowych i sorbentów.
  • Pominięte substancje CMR i diizocyjaniany. Firma nie wie, że stosowany klej, pianka czy lakier nakłada na nią dodatkowe obowiązki: rejestr, coroczną informację (od niedawna także przez e-Sanepid) i szkolenie.
  • Źle dobrane środki ochrony. Rękawice i półmaski kupione „uniwersalnie”, bez sprawdzenia w karcie charakterystyki, przed czym mają chronić.

Większość tych uchybień można usunąć szybko i niewielkim kosztem. Warunek jest jeden: trzeba o nich wiedzieć przed inspektorem.

Co firma dostaje po audycie

Efektem jest raport, który da się wdrożyć, a nie tylko odłożyć do segregatora. Zawiera listę niezgodności z podstawą prawną, ocenę ich wagi, zalecenia naprawcze i proponowaną kolejność działań. Na życzenie przygotowujemy także uporządkowany spis chemikaliów, który staje się bazą do dalszego zarządzania tematem.

Korzyści wykraczają poza zgodność z przepisami. Uporządkowany spis ujawnia zwykle produkty zdublowane, przeterminowane i nieużywane, co ogranicza zakupy i koszty utylizacji. Często okazuje się też, że substancję CMR można zastąpić bezpieczniejszym odpowiednikiem i pozbyć się związanych z nią obowiązków.

Jak się przygotować

Przed audytem warto zrobić trzy rzeczy:

  1. Zebrać w jednym miejscu posiadane karty charakterystyki i dotychczasowy spis, nawet niepełny.
  2. Wyznaczyć osobę, która zna zakład i oprowadzi audytora po wszystkich miejscach, w których przechowuje się chemię. Dotyczy to też szafek w warsztacie i pomieszczeń firmy sprzątającej.
  3. Uprzedzić pracowników, że audyt nie jest kontrolą i służy wyłapaniu problemów, a nie szukaniu winnych.

Nie trzeba niczego porządkować „na pokaz”. Audyt ma pokazać stan faktyczny, bo tylko wtedy zalecenia będą trafne.

Sprawdź, co naprawdę stoi w Twoim magazynie

W EHS Consulting prowadzimy audyt chemikaliów, który łączy dwie perspektywy: bezpieczeństwa pracy oraz dokumentacji produktów chemicznych. Dzięki temu jeden przegląd obejmuje zarówno stanowiska i magazyn, jak i karty charakterystyki, etykiety oraz zgłoszenia PCN.

Chcesz wiedzieć, od czego zacząć w swojej firmie? Napisz: biuro@ehsconsulting.pl lub zadzwoń: +48 732 228 853.

Źródła

Zobacz także